Το «επαναλαμβανόμενο έγκλημα» που γίνεται στην Υγεία εδώ και δεκαετίες κατήγγειλε ο επικεφαλής του Ποταμιού στην τοποθέτησή του από το βήμα της Βουλής στη συζήτηση για τη σύσταση εξεταστικής επιτροπής για την Υγεία.
«Ο κ. Κουρουμπλής που φαίνεται να σας χωρίζει είναι αυτός που σας ενώνει. Υπήρξε Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Υγείας επί ΠΑΣΟΚ, για 3 χρόνια ήταν ο πρώτος υπουργός υγείας των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ! 93 – 2016, 23 χρόνια ενός επαναλαμβανόμενου εγκλήματος», τόνισε ο Σταύρος Θεοδωράκης ενώ μιλώντας για το πόσο πρέπει να προχωρήσει η έρευνα της εξεταστικής είπε ότι πρέπει να γίνει «χωρίς χρονικούς περιορισμούς». Πρόσθεσε ότι δεν πρέπει να «μετατραπεί και αυτή η εξεταστική επιτροπή σε μια αρένα για επικοινωνιακά σόου».
Αναφερόμενος στο πρόσφατο ταξίδι στη Ρόδο και την Κω περιέγραψε την εμπειρία του από τα νησιά του νοτίου Αιγαίου και τα σοβαρά προβλήματα που του περιέγραψαν οι πολίτες των νησιών. Μίλησε επίσης για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία των νησιών με τις ελλείψεις προσωπικού και ιατρικών ειδικοτήτων. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά «δεκαεπτά μικρά νησιά στο Αιγαίο δεν είχαν το καλοκαίρι αγροτικό ιατρό. Αλλά δεν είναι μόνο στα σύνορα. Τα περισσότερα Κέντρα Υγείας δεν έχουν καρδιολόγους, παιδιάτρους, ορθοπεδικούς, μικροβιολόγους».
«Στις δεκαετίες των μεγάλων πάρτι κάποιοι θησαύριζαν και παντού είχε χαθεί το μέτρο. Η υγεία κατακλείστηκε από πιράνχας και ασπόνδυλα», είπε χαρακτηριστικά ο επικεφαλής του Ποταμιού στην ομιλία του και συνέχισε λέγοντας ότι «όλοι μιλούν για τον φόνο αλλά κανείς δεν είδε το δολοφόνο».
Υποβάλλοντας συγκεκριμένες προτάσεις για το σύστημα υγείας είπε ότι «πρέπει ο κάθε πολίτης να έχει το ιατρικό του φαρμακευτικό ηλεκτρονικό μητρώο. Πρέπει επιτέλους να υπάρξει υγειονομικός και νοσοκομειακός χάρτης. Δεν μπορεί να υπάρχουν νομοί με 3 λειψά νοσοκομεία και όλοι να έρχονται στην πρωτεύουσα για να βρουν γιατρό».
Ο επικεφαλής του Ποταμιού αναφέρθηκε και στην περίοδο της κρίσης στη διάρκεια της οποίας «18.000 Έλληνες γιατροί έφυγαν στο εξωτερικό. Το 2015 έφυγαν 1.500 γιατροί για να εργαστούν και 500 για να αποκτήσουν ειδικότητα».
Ακολουθεί η ομιλία:
Το Σαββατοκύριακο ήμουν στα Δωδεκάνησα. Συναντήθηκα με γιατρούς που είχαν πάει με την «Ανοιχτή αγκαλιά» στη Νίσυρο και την Τήλο. Μη σας πω για τα προβλήματα που αντιμετώπισαν, θα ντρέπεστε. Σε όλο το νότιο Αιγαίο δεν υπάρχει ογκολογικό τμήμα. Στη Ρόδο νοσηλευτές κάνουν διπλοβάρδιες και προσπαθούν να καλύψουν από δύο κλινικές ο καθένας. Και στην Κω δεν υπάρχει παιδίατρος. Ελλείψεις και στο Καστελόριζο. Αλλά και στη Σαμοθράκη! Όπου το Πάσχα δεν θα υπάρχει εφημερεύων γιατρός. 17 μικρά νησιά στο Αιγαίο δεν είχαν το καλοκαίρι αγροτικό ιατρό. Αλλά δεν είναι μόνο στα σύνορα. Τα περισσότερα Κέντρα Υγείας δεν έχουν καρδιολόγους, παιδιάτρους, ορθοπεδικούς, μικροβιολόγους.
Και βέβαια το μαρτύριο του ΕΚΑΒ. Ή δεν θα έχει αυτοκίνητα και θα έχει προσωπικό. Ή δεν θα έχει προσωπικό και θα έχει αυτοκίνητα. Και στην Κεφαλλονιά το ασθενοφόρο δεν είχε βενζίνη για ένα μήνα. Ξέρετε την απάντηση του ΕΚΑΒ για τον θάνατο 38χρονου στην Χαλκιδική; «Έχουμε ασθενοφόρα αλλά έχουμε οδηγούς μόνο για τις μισές βάρδιες».
Αυτή είναι η κατάσταση σήμερα. Αυτή ήταν η κατάσταση και χθες. Η χώρα της σπατάλης, της κακοδιαχείρισης και του κομματικού κράτους… Τα κάνει όλα δύσκολα για τους πολίτες. Και τα κάνει όλα ακριβότερα.
Η υγεία για μας είναι σημαντικό δεν είναι παρεμπιπτόντως. Οι αυτοκινητόδρομοι που αυτές τις μέρες με χαρά εγκαινιάζεται (και χθες καταγγέλλατε – αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία) είχαν προϋπολογισθεί 1.7 δις και τελικά κόστισαν 6 δις! Και καθυστέρησαν από 2 έως 7 χρόνια! Και με πολλούς νεκρούς όλα αυτά τα χρόνια. Δρόμοι στρωμένοι με χρυσάφι! Γιατί πήγαμε στα 6 δις; Τι έφταιξε; Ποιοι πήραν όλα αυτά τα λεφτά; Τα ίδια και στα όπλα. Παραγγέλνουν οι πολιτικοί με βάση τις φιλίες τους και τις μίζες.
Αλλά την έχουμε κάνει ξανά αυτή την κουβέντα… Αυτή είναι η Ελλάδα της συντήρησης και του λαϊκισμού.
Μεγάλα λόγια υποσχέσεις…Και από πίσω ανικανότητα, ρεμούλες και κέρδη για τους παρατρεχάμενους της εκάστοτε εξουσίας με μεγάλο χαμένο τον πολίτη. Και σήμερα είμαστε πάνω από το κρεβάτι του. Έχουμε κάνει τη διάγνωση και ξαφνικά τον αφήνουμε σύξυλο και βγαίνουμε στο διάδρομο για να λύσουμε τις διαφορές μας για τα όσα έγιναν παλιότερα. Να το κάνουμε! Αλλά να μην αμελήσουμε τον ασθενή. Φοβάμαι ότι όσες εξεταστικές και να κάνουμε λύση δεν θα βρεθεί. Το θέμα είναι να αλλάξουμε το πολιτικό σύστημα. Να χωρίσουμε το Δημόσιο από τα κόμματα. Να δώσουμε ρόλους στους επαΐοντες. Να κυβερνούν άνθρωποι της δουλειάς, όχι οι χομπίστες, όχι οι επετηρίδες των κομμάτων.
Κατά τη διάρκεια της κρίσης 18.000 Έλληνες γιατροί έφυγαν στο εξωτερικό. Το 2015 έφυγαν 1.500 γιατροί για να εργαστούν και 500 για να αποκτήσουν ειδικότητα. Την ίδια στιγμή το ΕΣΥ «γονατίζει» από την έλλειψη προσωπικού. Κυρίως νοσηλευτικού αλλά και ιατρικού. Πριν από δύο χρόνια ο κ.Τσίπρας από τα σκαλιά του Υπουργείου Υγείας είχε εξαγγείλει 4.500 προσλήψεις στο ΕΣΥ! Προσέλαβε 700 από προκήρυξη που είχε εγκριθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση.
Το προσωπικό των νοσοκομείων τη διετία του κ. Τσίπρα μειώθηκε κατά 7.500. Παράλληλα όμως πήρατε 2.500 συμβασιούχους μέσω προγραμμάτων STAGE. Είμαστε η χώρα με το λιγότερο νοσηλευτικό προσωπικό. Και οι μόνοι που συνεχίζουμε να καλύπτουμε τα κενά με αποκλειστικές ιδιωτικές νοσοκόμες.
Σύστημα Ανατολής. Όχι στα τουρκικά σήριαλ Αλλά στα ελληνικά νοσοκομεία! Οι ισχυρισμοί της κυβέρνησης περί δήθεν αύξησης της χρηματοδότησης στα νοσοκομεία το ‘16 κατά 300 εκατομμύρια ευρώ είναι αναληθείς. Σύμφωνα με τον προϋπολογισμό, το ’16 δώσαμε 1,3 δις. 12 μόλις εκατομμύρια περισσότερα από το ‘15. Αποτέλεσμα; Κλειστές εντατικές. Ράντζα στους διαδρόμους. Απαξιωμένος εξοπλισμός, Ένα ζοφερό τοπίο παλιό και επαναλαμβανόμενο.
Και κάθε χρόνο εκατοντάδες θάνατοι που σχετίζονται με τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις. Είναι τριπλάσιος αριθμός από τις άλλες χώρες της Ευρώπης. Το πρόβλημα της υγείας ήταν παλιότερα:
Πολλά λεφτά - Λίγα αποτελέσματα
Σήμερα είναι:
Λίγα λεφτά - Λάθος προτεραιότητες
Ή για να το πω αλλιώς:
Πολλά λάθη - Πολλά σκάνδαλα
Και μια κοινωνία ηττημένη και εδώ! Το 1990 ήμασταν η τέταρτη χώρα στην Ευρώπη στο προσδόκιμο ζωής. Το 2009 είχαμε πέσει ήδη στη δέκατη τέταρτη θέση. Αυξήσαμε το προσωπικό, αυξήσαμε τα φάρμακα αυξήσαμε τα λεφτά που δίνει ο καθένας μας για την υγεία και πέσαμε δέκα θέσεις, στο προσδόκιμο ζωής. Γιατί το θέμα, δεν είναι πόσα χρήματα ξοδεύεις αλλά πώς τα ξοδεύεις. Η φαρμακευτική δαπάνη μέσα σε μια δεκαετία αυξήθηκε κατά 400%. Από 1 δις το 2000 σε 5,1 δισ. Το 2009! Και βέβαια το 85% ήταν εισαγόμενα φάρμακα. Είχαμε την τρίτη υψηλότερη κατά κεφαλήν δαπάνη φαρμάκου στον ΟΟΣΑ και την πρώτη στην Ευρώπη.
Οι αποκαλύψεις προκαλούσαν γέλια και κλάματα μαζί. Ένα υλικό Α χρεωνόταν 100 ευρώ στο Λονδίνο και την Μαδρίτη και 300 έως και 3.000 ευρώ στην Ελλάδα. Είχαμε αναλογικά περισσότερους αξονικούς και μαγνητικούς τομογράφους από ό,τι η Γαλλία, η Γερμανία και η Δανία. Τους περισσότερους όμως σε ιδιωτικά χέρια και χωρίς καμία στοιχειώδη γεωγραφική κατανομή. Είναι πολλά τα χαμένα λεφτά στην υγεία και είναι πολλοί οι εμπλεκόμενοι. Ιατρικά συνέδρια κοντά σε Mall πολυκαταστήματα και εξωτικά τουριστικά θέρετρα. Παράλληλα η χώρα μας κατέχει όλα αυτά τα χρόνια. Ένα πανευρωπαϊκό ρεκόρ. Είμαστε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη σε καισαρικές τομές. Σήμερα το 57% των γεννήσεων είναι με καισαρικές ενώ το φυσιολογικό ποσοστό καισαρικών είναι το 20%!
Στις δεκαετίες των μεγάλων πάρτι κάποιοι θησαύριζαν και παντού είχε χαθεί το μέτρο. Η υγεία κατακλείστηκε από πιράνχας και ασπόνδυλα. Και δίπλα στους διεφθαρμένους οι αφανείς ήρωες,
Γιατροί και νοσηλευτές κακοπληρωμένοι που κράτησαν όμως ζωντανό το σύστημα υγείας. Και σήμερα αποκαρδιωμένοι,παλεύουν με λιγότερα μέσα για να αντιμετωπίσουν τον διαρκώς αυξανόμενο όγκο των περιστατικών.
Η Εφημερίδα των Συντακτών δημοσιοποίησε βίντεο με υπαλλήλους νοσοκομείου να αδειάζουν φάρμακα στον υπόνομο. Φάρμακα στα σκουπίδια για να γίνονται συνεχώς νέες προμήθειες. Δισεκατομμύρια στη μαύρη τρύπα της φαρμακευτικής δαπάνης. «Παράλληλες εξαγωγές» λεγόταν το κόλπο! Ή αλλιώς:το κουπόνι στο ασφαλιστικό ταμείο της Ελλάδα. Και το φάρμακο στο εξωτερικό! Πληρώσαμε κατά κυριολεξία «πληρώσαμε» τα φάρμακα βορείων και κυρίως ανατολικών! Πρέπει να τα αλλάξουμε όλα στην υγεία.Πρέπει να τολμήσουμε. Επιλογή των διοικητών των νοσοκομείων με κριτήρια ΑΣΕΠ. Πάψατε, είναι η αλήθεια να διορίζετε μόνο αποτυχημένους πολιτευτές - που ήταν ο κανόνας επί ΠΑΣΟΚ και ΝΔ αλλά έχουμε πολλά βήματα αν δε θέλουμε να συνεχίζονται οι ρεμούλες και τα σκάνδαλα του παρελθόντος. Πρέπει ο κάθε πολίτης να έχει το ιατρικό του φαρμακευτικό ηλεκτρονικό μητρώο. Πρέπει επιτέλους να υπάρξει υγειονομικός και νοσοκομειακός χάρτης. Δεν μπορεί να υπάρχουν νομοί με 3 λειψά νοσοκομεία και όλοι να έρχονται στην πρωτεύουσα για να βρουν γιατρό. Λες και παίζουμε στην έγχρωμη εκδοχή του «Μαυρογιαλούρου».
Πρέπει να αξιολογούμε το προσωπικό με βάση διεθνώς ισχύοντα πρωτόκολλα αξιολόγησης. Πρέπει να γνωρίζουμε τι παραγγέλνουμε ποιος παραγγέλνει και ποιος καταναλώνει. Όλα ηλεκτρονικά για να είναι συγκρίσιμα. Φάρμακα – υλικά – αναλώσιμα. Πρέπει να ενισχύσουμε την ελληνική βιομηχανία φαρμάκου ελαφρύνοντας ταυτόχρονα τις τσέπες των ασφαλισμένων.
Τα γενόσημα που κατά κανόνα είναι προϊόντα εθνικών βιομηχανιών, στην Ευρώπη είναι το 50% της αγοράς στην Ελλάδα είναι ακόμη το 22%! Χάνουν οι Έλληνες γιατί τα γενόσημα είναι περίπου στην μισή τιμή χάνουν και οι ελληνικές βιομηχανίες προς όφελος των πολυεθνικών.
Μιλάτε για εξυγίανση κύριοι της κυβέρνησης. Όμως κάνετε τα δικά σας ρεκόρ στη συνταγογράφηση. Υπερ-συνταγογραφούμε. Υπερ- καταναλώνουμε. Και τα δύο βλαπτικά. Για την υγεία και την τσέπη. Και βέβαια η πρώτη φορά αριστερά έκανε και εδώ το θαύμα της. Έχουμε αύξηση της οικονομικής συμμετοχής των ασθενών!
Το πολιτικό σύστημα δεν ήθελε και δεν θέλει να κάνει τομές στον χώρο της υγείας. Απουσίαζαν οι ικανοί και οι οραματιστές σαν τον Παρασκευά Αυγερινό. Και περίσσεψαν οι συμβιβασμένοι και οι τροχονόμοι συμφερόντων
Κανείς δεν ήθελε και δε θέλει απ’ ότι φαίνεται να συγκρουσθεί με τα κατεστημένα συμφέροντα στον χώρο της υγείας. Ο όποιες μικρές προσπάθειες κάποιες υπουργών πνίγηκαν στο χώρο των συμφερόντων. Όλοι μιλούν για τον φόνο αλλά κανείς δεν είδε το δολοφόνο. Σε σχέση με τα συγκεκριμένα των εξεταστικών επιτροπών. Η ασυδοσία και η σπατάλη της διοίκησης του Ερρίκος Ντυνάν κανέναν δεν παραξένεψε;
Ή τα κάλυπτε όλα η δωρεάν νοσηλεία κάποιων πολιτικών και κάποιων δημοσιογράφων;
Το ΚΕΕΛΠΝΟ διαχειρίστηκε εκατομμύρια των εκατομμυρίων χωρίς κανένα έλεγχο, ούτε στις προμήθειες, ούτε στις προσλήψεις, ούτε στις δαπάνες.
Κι εσείς τώρα ασθμαίνοντας προχωράτε στην ίδρυση Εθνικής Κεντρικής Αρχής Προμηθειών Υγείας κάτι που έπρεπε να είχατε κάνει από την πρώτη μέρα αν θέλατε να ξεμπερδεύεται με τα αποστήματα στην υγεία. Η έρευνα πρέπει να προχωρήσει χωρίς χρονικούς περιορισμούς. Ο κ. Κουρουμπλής που φαίνεται να σας χωρίζει είναι αυτός που σας ενώνει.
Υπήρξε Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Υγείας επί ΠαΣοΚ,για 3 χρόνια ήταν ο πρώτος υπουργός υγείας των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ! 93 – 2016. Τα χρόνια που θα πρέπει να ψάξουμε 23 χρόνια ενός επαναλαμβανόμενου εγκλήματος. Εμείς που δεν είχαμε και δεν έχουμε καμία κυβερνητική εμπλοκή θα αγωνιστούμε και εδώ όπως και στο θέμα των εξοπλισμών να αποδοθεί δικαιοσύνη. Ελπίζω να υπάρξουν και άλλοι που θα τολμήσουν και να μη μετατραπεί και αυτή η εξεταστική επιτροπή σε μια αρένα για επικοινωνιακά σόου.
Πληθωρική, πολυσυλλεκτική, και όμως λιτή και με ξεκάθαρη μεσογειακή ταυτότητα. Η αγιορείτικη κουζίνα βασίζεται στο λάδι, στα χόρτα, στα όσπρια, στο ψάρι και στα θαλασσινά, χρησιμοποιεί άφθονα μυρωδικά και μπαχαρικά, αξιοποιεί τεχνικές παλιές και καινούργιες. Προϊόν μακραίωνης παράδοσης, εγκολπώνει επιρροές που ανανεώνουν, χωρίς να αλλοιώνουν, το χαρακτήρα της. Προϊόν κοινού βίου, αποσκοπεί να ευχαριστήσει άπαντες.
Το γρήγορο κάνει περίπου μία ώρα από Ουρανούπολη για Δάφνη, το λιμανάκι του Αγίου Ορους - έτσι μπαίνεις, από θαλάσσης, όχι απ’ την ξηρά. Πρώτη φορά στην Αθωνική πολιτεία, απροετοίμαστος, αδιάβαστος, αμύητος - καλύτερα έτσι. Το πλοιάριο ξεκινά το αθόρυβο ταξίδι του γλιστρώντας στα ήρεμα νερά, κάτω από τις μαλακές, πράσινες πλαγιές. Ανάλαφρος τόπος, μοιάζει να μετεωρίζεται μεταξύ ουρανού και θάλασσας - αίσθηση νησιού, μυρωδιά νησιού. Ανάμεσα στα δέντρα ξεπροβάλλουν κτίσματα, άλλα ερειπωμένα και άλλα εν ζωή, μοναστήρια και σκήτες, καστρόπυργοι και αρσανάδες, κελάκια και καλύβες, της Μεσοβυζαντινής και της Υστεροβυζαντινής περιόδου, αλλά και μερικά πιο σύγχρονα. Κιβωτός ιστορικής εμπειρίας το Αγιώνυμον Ορος του Αθω, θεματοφύλακας παραδόσεων, πολιτισμού. Και όμως, δεν νιώθεις να χαζεύεις θησαυρούς σε μουσείο. Πάλλεται ζωή πίσω από τους μαντρότοιχους - σε λίγες μέρες θα γινόμουν μάρτυρας της καθημερινότητας των μοναχών, έστω ψηγμάτων αυτής, και μέτοχος μιας άλλης, ολοζώντανης, ανανεούμενης παράδοσης, της αγιορείτικης μαγειρικής. Μπροστά μου δύο μοναχοί μιλούν για τα έργα που γίνονται στη Μονή Μεγίστης Λαύρας, ένας άλλος ψαχουλεύει μια σακούλα με μπαχαρικά, από το φινιστρίνι μετράω ψαρόβαρκες φορτωμένες δίχτυα. Ανάλαφρος τόπος με χιλιόχρονη ιστορία.
Ενα χαρούμενο βουητό σε καλωσορίζει στη Δάφνη: καλόγεροι, επισκέπτες, μπακπάκερς, εργάτες, λεωφορειάκια, 4x4 των μοναστηριών που μεταφέρουν προσκυνητές ή πράγματα χρειαζούμενα. Οι περισσότεροι θα περάσουν από τις Καρυές, την πρωτεύουσα, το διοικητικό κέντρο του Αγίου Ορους. Κάνουμε μια σύντομη στάση για ψωμί και άλλα ψώνια. Λειτουργούν φούρνος, παντοπωλεία, μαγαζιά με εργόχειρα των μοναχών, τράπεζα. Εδώ βρίσκεται το Πρωτάτο, ο καθεδρικός ναός με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, το Αξιον Εστί. Παίρνουμε το δρόμο για το Ιερό Κάθισμα του Αγίου Ευσταθίου, γνωστό και ως Μυλοπόταμος, που βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της χερσονήσου. Συνοδοιπόρος σε όλο το ταξίδι ο μοναχός Επιφάνιος ο Μυλοποταμινός. Ο αρχιμάγειρας του Αγίου Ορους - έτσι τον αποκαλούν φίλοι και γνωστοί.
Φτάνοντας στο Κάθισμα, ανοίγει η ψυχή σου. Η μέρα είναι άσπρη, λεπτή ομίχλη καλύπτει την πλαγιά, τα αμπέλια, κατεβαίνει έως τη θάλασσα. Σε ένα βράχο πάνω στο κύμα είναι χτισμένος ο Μυλοπόταμος. Στο κιόσκι περιμένουν προσκυνητές. «Ευλογείτε, γέροντα», σπεύδουν να τον χαιρετήσουν. Ενα ποτήρι νερό, μια ρουφηξιά τσίπουρο και ο μοναχός Επιφάνιος μου γνέφει να τον ακολουθήσω στην κουζίνα. Με βάζει να ψιλοκόψω λάχανο, καρότο, κρεμμύδια. Απ’ το παράθυρο, ολόφωτη η θάλασσα. ∆ίπλα μου άλλοι κόβουν πατάτες, το τεράστιο τηγάνι τιγκάρει με λάδι και κάθεται πάνω από δυνατή ξυλοφωτιά. Εμπειρία ηρεμίας και βίου κοινού. Μετά την τράπεζα (ρύζι, πατάτες τηγανητές, λάχανο σαλάτα, ελιές, φέτα, ψωμί, έντεκα νοματαίοι χόρτασαν και με το παραπάνω) και το πλύσιμο των πιάτων, καθόμαστε στην κουζίνα πλάι στην παραστιά, να πιούμε καφέ, να μαγειρέψουμε και να μιλήσουμε για την αγιορείτικη μαγειρική. Σιγαλόφωνες κουβέντες, όχι αργολογία, φράσεις περιεκτικές.
Πιάνω το στυλό - τα χέρια μου μυρίζουν κρεμμύδι.
Η υπερ-τοπική κουζίνα του Αθω
Ως χωνευτήρι γαστρονομικών γνώσεων και εμπειριών περιγράφει ο γέρων Επιφάνιος την αγιορείτικη μαγειρική: «Οι μοναχοί, ερχόμενοι στο Αγιον Ορος, φέρνουν την κουλτούρα τους, τις παραδόσεις τους, τις γεύσεις του τόπου από τον οποίο κατάγονται». Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση μιας πολυσχιδούς μαγειρικής παράδοσης με ιδιάζοντα χαρακτήρα, που βρίσκεται σε διαρκή συνομιλία με το τοπικό στοιχείο. Πράγματι, αν το σκεφτεί κανείς, δεν συμβαίνει συχνά να συναντιούνται τόσοι άνθρωποι διαφορετικής καταγωγής σε ένα τόσο «κλειστό» κοινωνικό locus, σπάνια παρατηρείται αυτή η υπερσυγκέντρωση ετερόκλητων παραδόσεων. Υπάρχουν, βέβαια, «τόποι» κοινοί, γεύσεις συγκλίνουσες, σε ένα άτυπο ιστορικό συνταγολόγιο στηρίζονται όλες οι τοπικές κουζίνες, όμως κάθε μέρος έχει το δικό του, ξεχωριστό ρεπερτόριο - υλικών, τεχνικών, φαγητών. Το κοκκινοπίπερο, ιδιαίτερα δημοφιλές στη Βόρεια Ελλάδα, είναι εκ των ων ουκ άνευ υλικό της αγιορείτικης μαγειρικής, χρησιμοποιείται ευρέως, όπως και το απλό πιπέρι, για να δώσει γλύκα, χρώμα και ένταση. Το κύμινο, που αγαπούν στη μικρασιατική αλλά και σε όλες τις ανατολίτικες κουζίνες, καρυκεύει αρκετά καλογερικά λαδερά και όσπρια - ο μοναχός Επιφάνιος το βάζει ακόμη και στην ψαρόσουπα! Ο ίδιος εξηγεί πώς εξοικειώθηκε με τη χρήση του στη Μονή Αγ. Αικατερίνης στο Ορος Σινά, στην Αίγυπτο, όπου έμεινε για ένα διάστημα. Ο μοναχός Γεώργιος, μάγειρας στην Αθωνιάδα, το εκκλησιαστικό λύκειο που βρίσκεται κοντά στις Καρυές, φτιάχνει, μεταξύ άλλων, κονσέρβες που έμαθε από τη μητέρα του στον Εβρο, σάλτσες με ντομάτες, μελιτζάνες, πιπεριές, φασουλοσαλάτες, αλίπαστα και τα τοιαύτα. Ο πατέρας Νικήτας, με καταγωγή από την Κω, κουβαλά την εμπειρία του «χταποδά» (sic) πατέρα του: μαγειρεύει το χταπόδι σε σιγανή φωτιά χωρίς νερό, αψηφώντας παλιές καλογερικές συνήθειες που θέλουν το χταπόδι να νεροβράζεται έντονα για πολλή ώρα. Οι επιρροές δεν ενσωματώνονται άκριτα στη βασική μαγειρική - περνούν από κόσκινο, δοκιμάζονται και, αν έχουν πέραση, εγγράφονται σε κιτάπια και καθημερινές συνήθειες: όταν πρέπει να ταΐσει 50 και 100 άτομα ή ακόμη και 1.000, όταν πρόκειται για πανηγύρι, ο μάγειρας στο μοναστήρι αγωνίζεται να ευχαριστήσει τους πάντες, χωρίς να φτιάξει κάτι άτονο ή αδιάφορο. Γι’ αυτό και το διακόνημά του είναι από τα πιο δύσκολα σε ένα μοναστήρι.
Αφθονα μυρωδικά και μπαχαρικά
Καθοριστικός για τη διαμόρφωση της ταυτότητάς της είναι ο βασικός κανόνας που διέπει την καλογερική διατροφή: οι μοναχοί στα κοινόβια μοναστήρια δεν επιτρέπεται να τρώνε κρέας και προϊόντα ζωικά. Ψάρι είναι το «καλό» φαγητό των γιορτών, των πανηγύρεων, του Πάσχα. Τον υπόλοιπο χρόνο τρώνε λαχανικά, όσπρια, ζυμαρικά, θαλασσινά. «Αυτοί οι περιορισμοί σε αναγκάζουν να γίνεις ευρηματικός», εξηγεί ο πατέρας Επιφάνιος. «Το χταπόδι πρέπει να μάθεις να το κάνεις με πολλούς τρόπους, για να μην το βαρεθείς. Μάλιστα, αν σκεφτείς πως στα μοναστήρια περίπου 200 μέρες το χρόνο τρώνε αλάδωτα φαγητά (σ.σ.: Δευτέρες, Τετάρτες, Παρασκευές, τη νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής, των Αγίων Αποστόλων και του Δεκαπενταύγουστου), πρέπει τις μέρες που φτιάχνεις λαδερό ή ψάρι, να το κάνεις πολύ εύγευστο». Για να νοστιμίσουν τα φαγητά, χρησιμοποιούν άφθονα μυρωδικά και μπαχαρικά, κάτι που δεν συναντάμε -τουλάχιστον όχι σε αυτόν το βαθμό- σε αρκετές από τις τοπικές κουζίνες μας: «Δεν υπάρχει συνταγή στο Αγιον Ορος που να μην έχει μάλαθρο, μαϊντανό, δυόσμο, κοκκινοπίπερο, κανέλα, μπαχάρι ή κύμινο», επισημαίνει ο μοναχός Γεώργιος.
Αλλο χαρακτηριστικό της αγιορείτικης κουζίνας είναι το αργό μαγείρεμα. «Υπάρχει το fast food, το slow food και το καλογερικό», εξηγεί γελώντας ο γέρων Επιφάνιος. «Δεν υπάρχει άγχος, βιασύνη. Το καλό φαγητό θέλει το χρόνο του. Εβλεπα τις προάλλες σε μια εκπομπή στην τηλεόραση τη μαγείρισσα να σοτάρει το κρεμμύδι λιγότερο από λεπτό. Ομως, το κρεμμύδι θέλει καλό τσιγάρισμα, να γλυκάνει και να ροδίσει, για να νοστιμίσει το φαγητό και να χυλώσει ωραία».
Κηπευτικά και λάδι ιδιοπαραγόμενα
Οι μέρες περνούν και τα μαγειρέματα δίνουν και παίρνουν. Επιστρατεύονται μικροί και μεγάλοι ταβάδες, τα βαθιά ταψιά με τα χερούλια, αλλά και νορμάλ κατσαρόλες και τηγάνια για να καταγραφούν οι συνταγές για τετραμελείς οικογένειες, άλλα στα ξύλα, άλλα σε μασίνες και κουζίνες υγραερίου, όλα για τις ανάγκες του ρεπορτάζ, αλλά και για να ταΐσουν επισκέπτες. Τα φαγητά που δοκιμάζουμε είναι υψηλής γευστικής αξίας. Είναι η εμπειρία και το μεράκι των μοναχών που τα μαγειρεύουν, σίγουρα όμως είναι και κάτι ακόμη: «Τα μοναστήρια έχουν τα δικά τους λαχανικά, καθαρά λαχανικά», εξηγεί ο γέρων Επιφάνιος. «Αν δεν έχει το μοναστήρι κήπο, του κόβονται τα χέρια», συμπληρώνει ο μοναχός Γεώργιος. «Γιατί εκτός από τους μοναχούς είναι και οι προσκυνητές, πρέπει να έχει απ’ όλα τα κηπευτικά για να τα βγάλει πέρα».
Στις διαδρομές μας από μονή σε μονή, σε κελιά, σκήτες, καθίσματα, παρατηρώ τους μικρούς και μεγάλους αθωνικούς λαχανόκηπους. Μέγιστος ο κήπος της Μεγίστης Λαύρας, 80 στρέμματα με λαχανικά και οπωροφόρα, χώρια οι ελιές και τα αμπέλια. «Περίπου 20.000 άνθρωποι περνούν κάθε χρόνο από το αρχονταρίκι. Πού να τα αγοράσεις όλα αυτά που χρειάζονται για να τους ταΐσεις;» σχολιάζει ο πατέρας Αβραάμ, που μας ξεναγεί στην αρχαιότερη μονή του Αγίου Ορους. Σε λίγο θα συναντήσουμε τον γέροντα Αρτέμιο, τον κηπουρό του μοναστηριού, χάρη στη δουλειά του οποίου δημιουργήθηκε πριν από περίπου 25 χρόνια αυτό το εντυπωσιακό μποστάνι: «Εκανα τότε ένα γράμμα στους γεροντάδες στη Σύναξη, να πάρω αυτό το καλυβάκι, να ασχολούμαι λίγο, και το ενέκριναν. Τότε ήμουν νέος και ασύχαστος. Εφτιαξα έναν μικρό κήπο, έβαλα μερικά δέντρα, ήρθε ο γερο-Φίλιππος, ο ηγούμενος τότε, να τα δει, περίμενα να μου πει μπράβο. “Aυτό”, μου λέει, “δεν είναι τίποτε”. Μου έκοψε τα πόδια. “Αυτά είναι ιδιόρρυθμα πράγματα, το μοναστήρι είναι κοινόβιο, να κάνεις κάτι για όλους τους πατέρες, για το κοινόβιο, και τότε να ευλογηθεί”. Με κάτι ευλογίες, με ένα χωραφάκι του πατέρα μου, μαζεύτηκαν μερικά χρήματα, έκανα ξανά ένα γράμμα, “να μου δώσετε την ευλογία, να φυτέψουμε δέντρα, να βάλουμε ζαρζαβατικά”. Εφερα μπουλντόζα, ήρθαν άνθρωποι να βοηθήσουν, κι έγινε αυτό το πράγμα. Με τις συμβουλές των παλιών γεροντάδων και με τη βοήθεια γεωπόνων, πότε επιτυχία, πότε αποτυχία, τα καταφέραμε. ∆όξα τω Θεώ. Ολος αυτός ο λαός, και οι μοναχοί, και οι εργάτες, από εδώ τρώμε». Παίρνουν και από το εμπόριο, αν χρειαστεί, αλλά ο κύριος όγκος των λαχανικών και των φρούτων που καταναλώνονται στη μονή παράγονται στα χωράφια που εποπτεύει ο πατέρας Αρτέμιος. Αυτή την εποχή έχουν λάχανα, μπρόκολα, μαρούλια, σέλινα, μαϊντανό, πολλά ξινά. Μας δείχνει ένα χωράφι καλυμμένο με νάιλον: «Εδώ έχουμε βάλει σπορικά διάφορα, πράσο, σελινόριζα, σέλινο, σέσκουλο. Βάζουμε αυτό το νάιλον να έχει λίγη ζεστούλα, για να φυτρώσουν και να τα μεταφυτέψουμε». Το καλοκαίρι έχουν πιπεριές για τηγάνι και γεμιστά, μελιτζάνες, φασολάκια και «ντομάτες άφθονες, σκάλες-σκάλες. Ντομάτες έχουμε μέχρι τις αρχές ∆εκέμβρη. Μετά δεν τραβιέται η ντομάτα». Μας δείχνει τις μηλιές, τις κερασιές και τις μπουμπουκιασμένες ροδακινιές - «αυτά είναι πρώιμα ροδάκινα», μας εξηγεί. Η ξενάγηση συνεχίζεται στα φυτώρια και σε ένα μεγάλο θερμοκήπιο με κορμούς από καστανιές για κολόνες και χτιστές ξυλόσομπες: «Αυτό εδώ το είχαμε φτιάξει για μπανάνες. Αλλά ήταν μπελάς, έπρεπε να βάζουμε ζέστη από τον Οκτώβριο - κουράστηκαν οι εργάτες, έπρεπε κάθε τρεις ώρες να σηκώνοναι να βάζουν ξύλα. Το κλίμα εδώ δεν είναι γι’ αυτές τις δουλειές. Τώρα έχουμε βάλει ντομάτες. Περί τις 20 Μαΐου θα έχουμε τις πρώτες ντομάτες».
Κάθε μονή μαγειρεύει με το δικό της λάδι, από ελιές ντόπιες, χαλκιδικιώτικες. ∆εν είναι όμως μόνο οι μονές, αλλά και τα εξαρτήματα αυτών που έχουν τη δική τους παραγωγή. Ο Μυλοπόταμος έχει το λάδι του, το ίδιο και πολλές σκήτες και κελιά.
Αξιοποιώντας τα άγρια
Στο κελί της Παναγιάς της Πορταΐτισσας, εξάρτημα της Μονής Κουτλουμουσίου, ο μοναχός Νικήτας φτιάχνει μια πρωτότυπη, αρωματική εκδοχή ταραμοσαλάτας, παλιά συνταγή. «Οι παλιοί πατέρες ήξεραν πολλά» - και δεν μιλάει μόνο για τα φαγητά, αλλά και για την αξιοποίηση των άγριων δώρων της φύσης: «Μαζεύουμε διάφορα βότανα, π.χ. το ταραξάκο, το σπαθόχορτο το καλοκαίρι για να φτιάξεις σπαθόλαδο, τη ρίγανη. Μετά το φθινόπωρο είναι γεμάτος ο τόπος άγρια μανιτάρια, που τα κάνουμε τουρσί, για να έχουμε να κεράσουμε. Τουρσί κάνουμε και τις μελιτζάνες, το λάχανο, αλλά και τη ρίζα του ζοχιού. Ολος ο χρόνος είναι γεμάτος. Φτιάχνουμε και γλυκά του κουταλιού, φιρίκι είναι το πιο κλασικό αγιορείτικο, σύκο, κάστανο, καρύδι. Επειτα είναι όλα τα άγρια χόρτα: ραδίκια, αγριοσέλινα, αγριοκαρότα, μάραθα, βρούβες, ζοχιά, παπαρούνες, αβρονιές... Με αυτά, τα φαγητά αποκτούν άλλη νοστιμιά».
«Η θάλασσα θέλει μια καλή συντήρηση»
Οι εύφορες θάλασσες που περιβάλλουν την αθωνική χερσόνησο τροφοδοτούν τις κατσαρόλες και τα ταψιά των μοναχών με φρέσκα ψάρια και θαλασσινά. «Εχουμε μπόλικους σαργούς, γουφάρια, μουρμούρια, χελωνάρια (μεγάλοι κέφαλοι με πλακέ κεφάλι), λαβράκια, μπακαλιάρους κ.λπ.» - ο μοναχός Νικήτας, που κρατάει από οικογένεια ψαράδων, αποπειράται να συνθέσει την ψαρογεωγραφία της περιοχής. «Μύδια βγάζουν προς το Βατοπαίδι, γαρίδες από την Εσφιγμένου και πέρα. Αυτή την εποχή και μέχρι και τέλη Απρίλη έχει πολλές σουπιές. Από την άλλη μεριά, από τη Δάφνη, έχει καλαμάρια και θράψαλα». Μας μιλάει ακόμη και για τις πολυφάδες, είδος τσούχτρας, που τις κάνουν κεφτέδες με κρεμμυδάκι, άνηθο και φρυγανιά.
Ψαράς από πάππου προς πάππον και ο πατέρας Ακάκιος, τον συναντήσαμε στον αρσανά του Μυλοπόταμου, την ώρα που ετοιμαζόταν να ρίξει τη βάρκα στο νερό για να μαζέψει τα δίχτυα που είχε ρίξει αποβραδίς. Σε μία ώρα επιστρέφει και ξεκινά το ξεψάρισμα. Παράλληλα μιλάει για την εξάντληση των ιχθυαποθεμάτων και τις δυσκολίες της παράκτιας αλιείας: «Η θάλασσα θέλει μια καλή συντήρηση, τον καιρό που πρέπει. Τα ψάρια θέλουν ένα χρονικό διάστημα να μεγαλώσουν. Αν πιάνονται μικρά, τι θα μείνει; Τίποτα. Για να μη λέμε πολλά και χαλάμε την ουσία. Μπορούν να προστατεύσουν την αλιεία αληθινά. Οχι όπως τώρα. Αφησαν σχεδόν όλο το χρόνο να ψαρεύεται το ψάρι με τις μηχανότρατες. Μα θα γίνει καταστροφή. Τον Απρίλιο γεννάει ο μπακαλιάρος και οι μηχανότρατες δουλεύουν μέχρι τέλη Μαΐου. Οι παράκτιοι ψαράδες δεν επιτρέπεται να πιάνουν τους μπακαλιάρους, αλλά τους δουλεύει η μηχανότρατα».
Η τράπεζα της Μεγίστης Λαύρας
Ο μοναχισμός στο Αγιον Ορος οργανώθηκε τον 10ο αιώνα με την έλευση του Οσίου Αθανασίου του Αθωνίτου, ο οποίος, με χρηματοδότηση του τότε αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά, έφτιαξε τη Μονή Μεγίστης Λαύρας. Με πρότυπο τη Λαύρα χτίστηκαν αργότερα τα υπόλοιπα 19 μοναστήρια της αθωνικής πολιτείας. Το καθολικό (ο κεντρικός ναός) και η τράπεζα της μονής χρονολογούνται από εκείνη την εποχή. Τα κτίρια βρίσκονται το ένα απέναντι από το άλλο - μια νοητή γραμμή ενώνει την τράπεζα με την Αγία Τράπεζα, πράγμα που υποδηλώνει ότι το γεύμα για τους μοναχούς είναι συνέχεια της ακολουθίας. Γι’ αυτό, όταν ο ιερέας ολοκληρώνει τη λειτουργία, δεν λέει «Δι’ ευχών». Αυτό το λένε μετά, στην τράπεζα. Ο ξυλόστεγος σταυροειδής χώρος της εστίασης είναι το κύριο μέρος της τράπεζας. Κατά μήκος των τοίχων είναι διατεταγμένα τα χιλιόχρονα μαρμάρινα τραπέζια και οι χτιστοί πάγκοι. Οι τοιχογραφίες είναι του 16ου αιώνα και ανήκουν στον Κρητικό ζωγράφο Θεοφάνη Στρελίτζα, που φιλοτέχνησε και το καθολικό της μονής. Μεταξύ άλλων σημαντικών παραστάσεων εικονίζονται και αρχαίοι Ελληνες φιλόσοφοι (Πλάτων, Αριστοτέλης, Πυθαγόρας κ.ά.).
Ο αρχιμάγειρας του Αγίου Ορους
Ο μοναχός Επιφάνιος κατάγεται από την Καβάλα. Ηρθε στο Αγιον Ορος, στη Μονή του Αγίου Παύλου, το 1973, μόλις είχε τελειώσει το λύκειο. Ανέλαβε διάφορα διακονήματα. Στην κουζίνα κάθισε 8 χρόνια, πράγμα που γενικώς δεν συνηθίζεται - τα διακονήματα αλλάζουν κάθε χρόνο, ώστε οι μοναχοί να αποκτούν σφαιρική εμπειρία των εργασιών σε ένα κοινόβιο. Του άρεσε η μαγειρική και «απ’ ό,τι φαίνεται, άρεσε και σε αυτούς που έτρωγαν. Εκτοτε, και άλλη δουλειά να είχα, σε γιορτές και πανηγύρια με φώναζαν να μαγειρέψω». «Στα πανηγύρια, πρέπει να μαγειρέψεις για πολύ κόσμο. Η πανήγυρις της Ιβήρων διαρκεί τρεις μέρες και συγκεντρώνει 1.300 άτομα. Για το πανηγύρι αυτό χρειαζόμαστε 2 τόνους ψάρια και 800 κιλά χταπόδια - μόνο το βράδυ της παραμονής που κάνουμε χταπόδι με μακαρονάκι κοφτό, βάζουμε 50 κιλά μακαρόνια. Για να τα βγάλεις πέρα, δεν αρκεί να έχεις γνώσεις μαγειρικής. Πιο πολύ πρέπει να είσαι διοικητής, να διευθύνεις 20 ανθρώπους - ένας να σου κάνει λάθος, σου έχει καταστρέψει το φαγητό». Θυμάται τέτοια λάθη: «Μια φορά, ένας μοναχός έβαλε στις μελιτζάνες ξινό αντί για αλάτι και τρελάθηκαν οι μελιτζάνες, έβγαζαν αφρούς. Τρεις μέρες έκανε να φανεί στην κουζίνα».
Το 1990 ανέλαβε τον Μυλοπόταμο. «Ερείπιο ήταν τότε», θυμάται. «Το 1993 φυτέψαμε το πρώτο αμπέλι, το 1996 χτίσαμε το οινοποιείο. Γιατί ασχολήθηκα με το αμπέλι; Στο Αγιον Ορος πρέπει να έχεις ένα εργόχειρο, ένα διακόνημα, να κάμεις μια δουλειά για να βγάζεις ένα μεροκάματο, άλλοι κάνουν θυμίαμα, άλλοι κομποσκοίνια, άλλοι κάνουν εικόνες και τις πουλάνε. Και παλιότερα έκαναν κρασί στο Αγιον Ορος, αλλά το διέθεταν χύμα σε πεντάλιτρα, εικοσάλιτρα. Πήρα την απόφαση να κάνω το οινοποιείο και να εμφιαλώσω κρασί. Και σιγά-σιγά ξεκίνησα. Με πολλή προσπάθεια, πολύ αγώνα, νύχτα-μέρα». Το οινοποιείο εμφιαλώνει 70.000 - 80.000 μπουκάλια το χρόνο.
Εχει εκδώσει το βιβλίο «Μαγειρική του Αγίου Ορους» (εκδ. Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2008). Είναι μέλος της Λέσχης Αρχιμαγείρων Β. Ελλάδος και ταξιδεύει συχνά στο εξωτερικό σε εκθέσεις και διαγωνισμούς τροφίμων και ποτών.
http://www.kathimerini.gr
Το Σώμα Ελληνικού Οδηγισμού (Τ.Τ. Κω) θα ήθελε να ευχαριστήσει θερμά την Ελληνική Ομάδα Διάσωσης για την ενημέρωση που πραγματοποίησε την Κυριακή 9-4-2017 στους Ναυτοδηγούς μας για τους κανόνες ασφαλείας στα σκάφη, για το υγρό στοιχείο, για τους τύπους των σκαφών, για τις διασώσεις, για την ναυτιλιακή ορολογία κ.λ.π. και που σε κάθε κάλεσμά μας βρίσκονται δίπλα μας.
Εκτιμούμε την πολύ σκληρή δουλειά που κάνουν και τους ευχόμαστε να παραμείνουν έτσι και πιο δυνατοί, γιατί το νησί μας τους έχει ανάγκη.
Με εκτίμηση
Τα Στελέχη & το Τοπικό Συμβούλιο Κω
Ο ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε./Περιοχή Κω ανακοινώνει ότι λόγω απαραίτητων τεχνικών εργασιών, θα πραγματοποιηθεί διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος την 19-04-2017 ημέρα Τετάρτη από τις 08:00 έως και τις 14:00 στην περιοχή πέριξ της Παιδικής Χαράς στην Ανατολική πλευρά της Καρδάμαινας στην Κω.
Ο ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε./Περιοχή Κω ανακοινώνει ότι λόγω απαραίτητων τεχνικών εργασιών, θα πραγματοποιηθούν ολιγόλεπτες διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος την 20-04-2017 ημέρα Πέμπτη από στις 08:00 και στις 14:00 στο κέντρο της πόλης Κω.
Επίσης θα πραγματοποιηθεί διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος την ίδια ημέρα από 08:00 έως 14:00 στην περιοχή πέριξ της Παλιάς Πιάτσας Ταξί στο Λιμάνι της Κω.
Η επανατροφοδότηση θα γίνει χωρίς προειδοποίηση και μπορεί να γίνει πριν την προβλεπόμενη ώρα, γι' αυτό λοιπόν οι εγκαταστάσεις και τα δίκτυα θα πρέπει να θεωρούνται ότι ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΥΠΟ ΤΑΣΗ.
Για λόγους ασφαλείας απαγορεύεται η προσέγγιση στους αγωγούς η σε άλλα στοιχεία, έστω και αν βρίσκονται στο έδαφος.
Χ. Ι . Κυρίτσης
Διευθυντής Περιοχής Κω