Ο Νικόλας Παπαδόπουλος, ογκολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου Τζον Χόπκινς στη Βαλτιμόρη, που μαζί με την ερευνητική του ομάδα προχώρησαν στις δύο παραπάνω ιατρικές ανακαλύψεις, έχει αφιερώσει τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του αποκλειστικά στην έρευνα. Μιλά στον Ελεύθερο Τύπο της Κυριακής εξηγώντας, μεταξύ άλλων, γιατί δεν έχει βρεθεί η πλήρης ίαση από τον καρκίνο.

Εξηγήστε μας τι είναι το τεστ αίματος για τα οκτώ είδη καρκίνου.

Η αιματολογική εξέταση «CancerSEEK», που δημοσιεύσαμε σε μελέτη πριν από δύο μήνες, μετρά τα επίπεδα 8 πρωτεϊνών και 16 γενετικών μεταλλάξεων στο ανθρώπινο σώμα, ώστε να εντοπίσει τα «ίχνη» που απελευθερώνουν στο αίμα οι κακοήθεις όγκοι. Αυτό που προσπαθούμε να βρούμε είναι, πρώτον, το DNA που προέρχεται από τα καρκινικά κύτταρα, το οποίο είναι λιγότερο από 0,1%. Δεύτερον, αναζητούμε βιοδείκτες πρωτεϊνών. Για να ανιχνεύσουμε αυτό το 0,1% του DNA πέρασαν πολλά χρόνια, δεν είχαμε τα «όπλα» για να το κάνουμε. Οσον αφορά στις γενετικές μεταλλάξεις, γνωρίζουμε από παλαιότερες ανακαλύψεις ότι είναι 16 τα γονίδια που είναι μεταλλαγμένα και αυτά χρησιμοποιούμε.

Ποιο ήταν το έναυσμα να ξεκινήσετε την έρευνα για ένα τεστ αίματος;

Δουλεύω εδώ και δεκαετίες πάνω στην έρευνα για τον καρκίνο. Πάντα γνωρίζαμε ότι, εάν έβρισκε κανείς τον καρκίνο νωρίς, υπήρχε πιθανότητα να ζήσει περισσότερο ο ασθενής. Αυτή η πολύ απλή ιδέα και γνωστή διαπίστωση ήταν η αρχή τού να ψάξουμε προληπτικά διαγνωστικά τεστ. Είδαμε ότι και με τα καλύτερα ακόμη φάρμακα που υπάρχουν οι περισσότεροι ασθενείς δεν θεραπεύονται, κυρίως όταν ο καρκίνος κάνει μεταστάσεις. Υπάρχει η ανάγκη έγκαιρης διάγνωσης. Επρεπε να βρεθεί ένα τεστ μη επεμβατικό και όχι ακριβό, αφού στόχος είναι να καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία. Σκεφτείτε ότι για τους περισσότερους καρκίνους δεν υπάρχει προληπτικό τεστ. Για παράδειγμα, για να ανακαλυφθεί καρκίνος στο συκώτι, στο πάγκρεας πρέπει να υπάρχει συμπτωματολογία που θα οδηγήσει κάποιον στο γιατρό. Ιδιαίτερα του παγκρέατος είναι ένας καρκίνος που ανευρίσκεται σε πολύ προχωρημένο στάδιο.

Για να βρούμε τα σχεδόν 2.000 άτομα να κάνουμε την πρώτη μελέτη η οποία και δημοσιεύτηκε πέρασαν χρόνια. Η συνέχεια είναι να βρεθούν 40.000 άτομα για μια μεγάλη κλινική μελέτη. Οπότε, η όλη έρευνα παίρνει πολύ καιρό.

Η συνεχόμενη μελέτη σάς οδήγησε και σε μια δεύτερη αποκάλυψη. Την έγκαιρη διάγνωση δύο γυναικολογικών καρκίνων, του ενδομητρίου και των ωοθηκών.

Ναι, το «PapSEEK» όπως το ονομάσαμε. Ακριβώς το ίδιο με τους υπόλοιπους καρκίνους που αναζητούμε με το τεστ αίματος ισχύει και για το ενδομήτριο και τις ωοθήκες. Σήμερα, μια γυναίκα με το γνωστό τεστ Παπ μπορεί να προλάβει τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Το ίδιο επιχειρούμε να κάνουμε και με τους καρκίνους των ωοθηκών και τον καρκίνο του ενδομητρίου. Με τη γυναίκα να κάνει ακριβώς τις ίδιες καθιερωμένες εξετάσεις της. Μέσω του thin prep (σ.σ.: τεστ υγρής φάσης με πολύ μεγαλύτερη διαγνωστική ακρίβεια στις αλλοιώσεις στον τράχηλο), το οποίο ήδη χρησιμοποιείται ευρέως, μπορούν να συλλεχθούν καρκινικά κύτταρα από τους δύο καρκίνους (ωοθηκών, ενδομητρίου), τα οποία συχνά μεταφέρονται στο κολπικό κανάλι.

Ποιο πιστεύετε ότι είναι το πρόβλημα με τον καρκίνο; Γιατί δεν τον αντιμετωπίζουμε; Ποιο είναι το «στοίχημα» που δεν έχει κερδηθεί;

Ο καρκίνος έχει τον τρόπο να αποφεύγει το θάνατό του από τα φάρμακα. Εάν δείτε την πορεία ενός ασθενούς κατά τη διάρκεια θεραπείας με ακτίνες ή χημειοθεραπείες, πράγματι διαλύονται οι όγκοι. Ε, έπειτα από μερικούς μήνες αρχίζουν και επανεμφανίζονται. Γιατί; Γιατί έχει την ικανότητα ο καρκίνος να μεταλλάσσεται. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ανθεκτικά σε αντιβιοτικά βακτήρια, με τους ιούς κ.λπ. Ετσι, αποδεικνύονται αναποτελεσματικά τα φάρμακα, τα οποία είναι ταυτόχρονα πανάκριβα. Στην Αμερική διαλύονται οικογένειες προκειμένου να «θεραπεύσουν» τον άρρωστό τους. Το παν είναι να γίνει πολύ νωρίς η διάγνωση. Οταν ο καρκίνος ανευρευθεί σε πρώιμο στάδιο, υπάρχουν περιπτώσεις που γιατρεύεται με επέμβαση. Γιατί είναι και θέμα αριθμού κυττάρων. Οσο μεγαλύτερος ένας καρκίνος τόσο πιο πολλά προσβεβλημένα κύτταρα.

Η απόλυτη αφοσίωση στην έρευνα, κάτι που ακολουθείτε εσείς, θεωρείτε ότι είναι κάτι που μπορεί να συμβεί στην Ελλάδα; Οι επιστήμονες μπορούν να κάνουν έρευνα;

Εγώ σπούδασα στην Ελλάδα, στο Αριστοτέλειο Θεσσαλονίκης. Παρόλο που είμαι 32 χρόνια στην Αμερική, έρχομαι τουλάχιστον μία φορά το χρόνο στην Ελλάδα. Θεωρώ ότι υπάρχει πολύ καλό επίπεδο έρευνας. Δηλαδή αυτά που βλέπω να κάνουν οι γνωστοί μου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών δεν διαφέρουν ιδιαίτερα με όσα κάνουμε στην Αμερική. Ωστόσο, το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι, δυστυχώς, η έλλειψη πόρων. Εχουμε πολύ καλούς επιστήμονες και «διψασμένα» μυαλά, αλλά τους βάζει φρένο η έλλειψη χρημάτων για έρευνα.

www.dikaiologitika.gr/

Τα στοιχεία για τις εκροές σπουδαίων επιστημόνων στο εξωτερικό έδωσε ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ) σε χθεσινή εφόλης της ύλης συνέντευξη Τύπου. Ο πρόεδρος του ΙΣΑ, Γιώργος Πατούλης, άσκησε πολύ έντονη κριτική τόσο στο υπουργείο Υγείας όσο και στη διοίκηση του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) για την υποβάθμιση της Δημόσιας Υγείας.

«Μας χειροκροτούν όλα τα υγειονομικά συστήματα της Ευρώπης για τους γιατρούς μας που τους απορροφούν», ανέφερε ο πρόεδρος του ΙΣΑ.

Οπως προκύπτει από τα στοιχεία του Συλλόγου, το 28% των μελών του ΙΣΑ είναι είτε άνεργοι είτε υποαπασχολούμενοι. Μάλιστα, το ποσοστό αυτό θεωρείται «ρεκόρ» και δεν έχει ξανασυμβεί. Επιπλέον, την τελευταία πενταετία, 1.500 γιατροί το χρόνο κατά μέσο όρο ζητούν πιστοποιητικά για το εξωτερικό. Από την αρχή του 2018 μέχρι και τις 28 Μαρτίου, 281 γιατροί ζήτησαν πιστοποιητικά για να δουλέψουν σε κάποια χώρα του εξωτερικού. Ενδεικτικά, εκδόθηκαν 118 πιστοποιητικά για Αγγλία, 26 για Γαλλία και 23 για τη Γερμανία.

Το… βατερλό του σχεδίου της κυβέρνησης για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) ανέδειξε ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών, εστιάζοντας στην αδυναμία στελέχωσης των ΤΟΜΥ με γιατρούς. Χαρακτηριστικό είναι ότι στην πρώτη προκήρυξη του υπουργείου Υγείας, στην Περιφέρεια Αθηνών, έγιναν μόλις 53 αιτήσεις για την κάλυψη 195 θέσεων. Ανάλογη είναι, σύμφωνα με το Σύλλογο, η εικόνα και στην υπόλοιπη Ελλάδα, καθώς καλύφθηκε μόλις το 1/3 των θέσεων σε γιατρούς.

Αντίστοιχα, οι γιατροί «γύρισαν την πλάτη τους» και στην πρόσκληση του ΕΟΠΥΥ για ιδιώτες οικογενειακούς γιατρούς που θα επικουρούν τις ΤΟΜΥ. Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών χορήγησε 372 βεβαιώσεις και ο Ιατρικός Σύλλογος Πειραιά 91 βεβαιώσεις για την κάλυψη 1.250 θέσεων!

Στη συνέντευξη Τύπου τονίστηκε ότι το υπουργείο Υγείας ζητά στην ουσία γιατρούς με αμοιβή… 0,70 ευρώ ανά επίσκεψη, ενώ και οι εκπρόσωποι των γιατρών των Κέντρων Υγείας εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην προσπάθεια που κάνει το υπουργείο Υγείας να «βαφτίσει» οικογενειακούς τους γιατρούς που υπηρετούν στα Κέντρα Υγείας και τις υπάρχουσες δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας. Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Επιστημονικού Υγειονομικού Προσωπικού ΕΟΠΥΥ-ΠΕΔΥ, Παναγιώτης Ψυχάρης, τόνισε ότι θα προσφύγουν στη Δικαιοσύνη καθώς αρνούνται να κάνουν αλλότρια καθήκοντα από αυτά που έχουν ήδη εδώ και πολλά χρόνια.

Την άποψη ότι ο πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ πρέπει να παραιτηθεί εξέφρασε ο κ. Πατούλης, λέγοντας ότι «δεν έχει νόημα να είναι κανείς πρόεδρος εάν δεν μπορεί να διοικήσει», ενώ τον χαρακτήρισε ως «ευνουχισμένο από το υπουργείο Υγείας». Ο ΙΣΑ ετοιμάζει μια διαδικτυακή πλατφόρμα, στην οποία θα συνυπογράψουν τα μέλη του και εάν υπάρχει καθολικότητα «θα διακοπεί αυτομάτως κάθε συνεργασία με τον ΕΟΠΥΥ. Εάν ο ΕΟΠΥΥ θέλει παρόχους, θα κάνει συλλογικές συμβάσεις», τόνισε ο κ. Πατούλης.

Η «οργή» των γιατρών για τον ΕΟΠΥΥ εξηγείται κυρίως από τα «καταστροφικά» claw back (επιστροφές χρημάτων λόγω υπερβάσεων προϋπολογισμού) που ανακοινώθηκαν για το πρώτο εξάμηνο του 2017 και που οδηγούν στον «αφανισμό» πολυϊατρεία και ειδικότητες εργαστηριακές και κλινικο-εργαστηριακές, σύμφωνα με τους γιατρούς. Οπως προκύπτει από τα στοιχεία, σε κάποιες περιπτώσεις το claw back φτάνει στο 48% της αξίας μίας εξέτασης, «ώστε να καθίσταται πραγματικά ανέφικτη η ορθολογική λειτουργία ενός φορέα και να υφίσταται πλέον άμεσος κίνδυνος υποβάθμισης της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών».

Το MRSA είναι ένα δυνητικά θανατηφόρο μικρόβιο που είναι δύσκολο να αντιμετωπισθεί, επειδή πολλά στελέχη του έχουν πια αναπτύξει ανθεκτικότητα απέναντι στα υπάρχοντα αντιβιοτικά, με αποτέλεσμα να είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα στα νοσοκομεία ανά τον κόσμο. Η ανακάλυψη δίνει ελπίδες ότι στο μέλλον οι επιστήμονες θα έχουν στα χέρια τους νέα απολύτως αναγκαία όπλα στον πόλεμο εναντίον αυτών των υπερ-μικροβίων.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή ιατρικής, μικροβιολογίας και ανοσολογίας Ελευθέριο Μυλωνάκη του Πανεπιστημίου Μπράουν του Ρόουντ Άϊλαντ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Nature", βρήκαν δύο νέες συνθετικές ουσίες που, όπως έδειξαν τα πειράματα σε σκώληκες και ποντίκια, μπορούν να σκοτώσουν τα κύτταρα των βακτηρίων MRSA.

Τι είναι οι νέες ουσίες κατά του σταφυλόκοκκου
Οι δύο ουσίες (CD437 και CD1530), οι οποίες ανήκουν στα ρετινοειδή, μικρά μόρια που είναι παράγωγα της βιταμίνης Α, είναι ικανές να εξαλείψουν ακόμη και τα παθογόνα κύτταρα που «κρύβονται», επειδή έχουν εισέλθει σε μια μια μεταβολικά αδρανή ή υπνώττουσα κατάσταση.

Τα κύτταρα αυτά (persister cells) αναπτύσσονται ελάχιστα ή καθόλου και δεν τα «πιάνουν» τα υφιστάμενα αντιβιοτικά. Αυτό έχει ως συνέπεια την επανεμφάνιση των λοιμώξεων μετά από κάποιο διάστημα, π.χ. στην περίπτωση ενδοκαρδίτιδας λόγω λοίμωξης από εμφυτευμένη ιατρική συσκευή ή στις συχνές πνευμονικές λοιμώξεις λόγω κυστικής ίνωσης. Η κατάσταση είναι πιο επικίνδυνη, όταν η υποτροπιάζουσα λοίμωξη οφείλεται στο υπερ-μικρόβιο MRSA.

Οι δύο νέες ουσίες -οι οποίες ανακαλύφθηκαν ανάμεσα σε περίπου 82.000 μόρια που δοκιμάσθηκαν- είναι οι πρώτες που έχουν άμεσο και ουσιαστικό αποτέλεσμα ενάντια σε αυτά τα κρυφά και επίμονα κύτταρα του MRSA. Μία από τις δύο ουσίες μάλιστα κατάφερε να θεραπεύσει και μια χρόνια λοίμωξη από MRSA στα πειραματόζωα. Επίσης, πλην του MRSA, τα νέα αντιβιοτικά έχουν αποτέλεσμα ενάντια σε ένα βακτήριο (εντερόκοκκο) που προκαλεί ενδοκαρδίτιδα.

Χαμηλή τοξικότητα για το ήπαρ
Επιπλέον, σύμφωνα με τις πρώτες ενδείξεις, οι ουσίες έχουν χαμηλά επίπεδα τοξικότητας για το ήπαρ και τα νεφρά, ενώ, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι μάλλον απίθανο οι παθογόνοι μικροοργανισμοί να αναπτύξουν ανθεκτικότητα και στις δύο νέες ουσίες.

Οι ερευνητές εξέφρασαν την αισιοδοξία τους ότι η μελέτη τους θα βοηθήσει στην ανάπτυξη νέων αποτελεσματικών και κλινικά χρήσιμων αντιβιοτικών φαρμάκων. Θα ακολουθήσουν περαιτέρω μελέτες για να εξασφαλισθεί η ασφάλεια των ουσιών, ώστε να αρχίσουν σε λίγα χρόνια οι κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.

Δυστυχώς, πάντως, οι νέες ουσίες δεν φαίνεται να δρουν αποτελεσματικά ενάντια στα Gramm-αρνητικά βακτήρια (Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Neisseria gonorrhoeae, Klebsiella pneumoniae and Yersinia pestis κ.α.).