Μάθετε πότε και πώς να κλαδεύετε σωστά τις ελιές σας ώστε να εξασφαλίσετε ποιοτική συγκομιδή και μακροχρόνια παραγωγικότητα

Το κλάδεμα της ελιάς είναι μία από τις βασικές καλλιεργητικές πρακτικές για την εξασφάλιση υγιών δέντρων και τη βελτίωση της παραγωγής. Από την εποχή του κλαδέματος μέχρι τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται, κάθε επιλογή έχει άμεση επίδραση στην ποιότητα και την ποσότητα του καρπού της επερχόμενης σοδειάς. Να σημειωθεί ότι το κλάδεμα εξαρτάται από πολλές παραμέτρους και για κάθε ελαιώνα είναι διαφορετικό. Μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την ηλικία των δέντρων, την ποικιλία ελιάς που καλλιεργούμε, την πυκνότητα φύτευσης του ελαιώνα, το έδαφος και τις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή. Για να εξασφαλιστεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψην οι πληροφορίες που ακολουθούν.

Εποχή κλαδέματος

Η κατάλληλη εποχή για το κλάδεμα της ελιάς είναι από το τέλος του χειμώνα μέχρι την αρχή της άνοιξης. Ιδανικά, το κλάδεμα θα πρέπει να πραγματοποιείται όταν τα δέντρα βρίσκονται στο στάδιο του ληθάργου, δηλαδή μετά τη συγκομιδή και πριν την ανθοφορία.

Σε πεδινές περιοχές όπου δεν υπάρχει κίνδυνος παγετού, το κλάδεμα μπορεί να ξεκινήσει το χειμώνα. Ωστόσο, σε ορεινές περιοχές, το κλάδεμα πριν την έκπτυξη των οφθαλμών είναι επικίνδυνο, καθώς η πιθανότητα παγετού είναι υψηλή και μπορεί να προκαλέσει καθυστέρηση στην επούλωση, με συνέπεια σοβαρές ζημιές στον κλάδο. Επιπλέον, οι αυξημένες βροχοπτώσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αυξάνουν τον κίνδυνο μυκητολογικών προσβολών στις τομές. Επίσης, η καθυστέρηση του κλαδέματος την άνοιξη μπορεί να είναι επικίνδυνη, ειδικά όταν το φυτό έχει ήδη αρχίσει να ανθίζει, καθώς το κλάδεμα θα αφαιρέσει φυτικό ιστό που περιέχει τα θρεπτικά συστατικά τα οποία είναι πολύτιμα για την καρπόδεση. Ειδικά για τις επιτραπέζιες ποικιλίες, είναι σύνηθες να γίνεται ένα δεύτερο, πολύ ελαφρύ κλάδεμα το καλοκαίρι, αφαιρώντας κυρίως λαίμαργους βλαστούς και παραφυάδες. Καλό είναι να περιμένει λοιπόν κανείς μέχρι το δεύτερο μισό του Φεβρουαρίου, όταν οι οφθαλμοί αρχίζουν να διογκώνονται.

Τύποι κλαδέματος

Το κλάδεμα της ελιάς χωρίζεται σε τρεις βασικούς τύπους:

1. Κλάδεμα διαμόρφωσης (Για νεαρά δέντρα): Στα πρώτα χρόνια του δέντρου, ο στόχος είναι να διαμορφωθεί το σχήμα του για να επιτρέπει τη βέλτιστη εκμετάλλευση του φωτός και του αέρα. Στη διάρκεια αυτής της φάσης, προτιμάται το σχήμα “ελεύθερο κύπελλο”, όπου επιλέγονται 2-4 βασικοί βραχίονες, οι οποίοι αναπτύσσονται σε ύψος 40-80 εκατοστά από το έδαφος. Το κλάδεμα διαμόρφωσης δεν πρέπει να είναι αυστηρό διότι το δέντρο θα αντιδράσει καθυστερώντας αρκετά να μπει στην παραγωγική φάση.

2. Κλάδεμα καρποφορίας (Για ενήλικα δέντρα): Η ελιά καρποφορεί πλάγια σε ξύλο της προηγούμενης βλαστικής περιόδου. Επομένως η καρποφόρα επιφάνεια βρίσκεται σε ημισφαιρική ζώνη, που περιβάλει την περιφέρεια του δέντρου σε βάθος 60 – 90 εκατοστά. Μετά την πρώτη φάση διαμόρφωσης, το κλάδεμα καρποφορίας αποσκοπεί στην ενίσχυση της παραγωγής. Οι τομές αποσκοπούν στην απομάκρυνση των παλιών, άρρωστων ή υπερβολικά πυκνών κλάδων, ενώ παράλληλα ενισχύεται η καρποφορία στην περιφέρεια της κόμης του δέντρου. Η σωστή τοποθέτηση των κλάδων και η διατήρηση του κατάλληλου σχήματος επιτρέπει στο φως να φτάσει στους εσωτερικούς κλάδους του δέντρου.

3. Ανανέωση και αναγέννηση (Για παλιότερα δέντρα): Όταν τα δέντρα φτάσουν σε μεγαλύτερη ηλικία ή έχουν παραμεληθεί, το κλάδεμα ανανέωσης και αναζωογόνησης είναι απαραίτητο. Το κλάδεμα ανανέωσης περιλαμβάνει την αφαίρεση των γηρασμένων ή διασταυρούμενων κλάδων με στόχο την ενίσχυση της βλάστησης και την ανανέωση της καρποφορίας.Η διαδικασία της συχνά απαιτεί την απομάκρυνση μεγάλων τμημάτων του δέντρου, παλιών και άρρωστων κλάδων. Η διαδικασία αυτή ανανεώνει τη δομή του δέντρου, προάγοντας την υγιή ανάπτυξη και τη συνέχιση της παραγωγής. Μετά την εφαρμογή κλαδέματος ανανέωσης, η αζωτούχως λίπανση πρέπει να ανασταλεί για ένα έως δύο χρόνια ώστε να μειωθεί η υπερβολική έκπτυξη λαίμαργων βλαστών.Η αναζωογόνηση, από την άλλη, είναι μια πιο εντατική διαδικασία που αποσκοπεί στην ανανέωση του δέντρου, ειδικά όταν παρουσιάζει έντονα σημάδια εξασθένισης ή είναι πολύ γηρασμένο. Αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει την πλήρη αναμόρφωση του δέντρου μέσω έντονων τομών στον κορμό ή στους μεγαλύτερους κλάδους. Με την αναζωογόνηση, το δέντρο αναπτύσσει νέες βλαστήσεις που αντικαθιστούν τις παλαιές και μειωμένες σε παραγωγικότητα περιοχές. Οι τομές των βραχιόνων πρέπει να γίνονται σε ύψος 20-30 εκατοστά πάνω από το σημείο εκτπύξεως τους στον κορμό.

Το κλάδεμα μέσα στην εναλλαγή καρποφορίας

Η κατανόηση της ιδιαίτερης φυσιολογίας  της ελιάς είναι σημαντική ώστε να ελεγχθεί η φυσική της τάση, όπου η χρονιά με υψηλή παραγωγή ακολουθείται από μία χρονιά με μειωμένη παραγωγή, γνωστή και ως παρενιαυτοφορία.

Κατά τη διάρκεια του έτους με υψηλή παραγωγή, το δέντρο έχει ξοδέψει μεγάλες ποσότητες ενέργειας στην παραγωγή καρπού και η προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η αποκατάσταση του. Στην περίπτωση αυτή, το κλάδεμα θα πρέπει να περιορίζεται σε ελαφρές επεμβάσεις (κλαδοκάθαρο) αφαιρώντας κυρίως γηρασμένους κλάδους, κάποια αλληλοκαλυπτόμενα ή μη παραγωγικά κλαδιά και τα λαίμαργα βλαστάρια. Αυτές οι τομές πρέπει να είναι μικρές και να μην διαταράσσουν σημαντικά τη βλάστηση του δέντρου. Έτσι, επιτρέπουμε στο δέντρο να αναπαυτεί και να ανακτήσει τις δυνάμεις του για την επόμενη χρονιά

Αντίθετα, την χρονιά της μειωμένης παραγωγής, πραγματοποιούμε πιο δραστικό κλάδεμα. Σε αυτήν τη χρονιά, είναι επιτακτική η ανάγκη να αφαιρέσουμε περίπου το 20-30% της φυλλικής επιφάνειας, διατηρώντας όμως το κυπελλοειδές σχήμα των δέντρων. Αυτό όχι μόνο βοηθά στην ανάπτυξη νέων και παραγωγικών βλαστών, αλλά διασφαλίζει και την εύκολη συγκομιδή. Στοχεύουμε στο να αφήσουμε περισσότερο χώρο στην κορυφή του δέντρου για να επιτρέπεται η είσοδος φωτός και αέρα στην κόμη του, κάτι που ενισχύει τη φωτοσύνθεση και τον αερισμό, μειώνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης μυκητολογικών ασθενειών.

Επιλογή εργαλείων

Η σωστή επιλογή εργαλείων και η χρήση τους με προσοχή είναι καίρια για την υγεία των δέντρων και την αποτελεσματικότητα της καλλιέργειας, καθώς τα κατάλληλα εργαλεία εξασφαλίζουν λιγότερο τραυματισμό στα φυτά, λιγότερο κόπο για τον καλλιεργητή και υψηλότερη ποιότητα παραγωγής.

Στα πρώτα χρόνια του δέντρου, όταν πραγματοποιείται το κλάδεμα διαμόρφωσης, χρησιμοποιούνται ειδικά ψαλίδια κλαδέματος για ακριβείς τομές, ώστε να διαμορφωθεί σωστά το σχήμα του δέντρου και να ενισχυθεί η ανάπτυξή του.

Για το κλάδεμα καρποφορίας, τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα εργαλεία είναι τα αλυσοπρίονα, τα οποία μπορεί να είναι είτε βενζινοκίνητα είτε ηλεκτρικά. Επιτρέπουν την αποτελεσματική αφαίρεση των μεγαλύτερων κλαδιών με λιγότερο κόπο και χρόνο. Επίσης, όλοι οι εμπλεκόμενοι στο κλάδεμα της ελιάς συνήθως κρατούν μαζί τους μικρότερα εργαλεία για τις πιο λεπτές επεμβάσεις που δεν επιδέχονται αλυσοπρίονο.Η επιλογή του σωστού αλυσοπρίονου εξαρτάται από τη μορφολογία των δέντρων και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Τα σύγχρονα αλυσοπρίονα πρέπει να είναι ελαφριά για να μειώσουν τον κίνδυνο ατυχήματος, ιδιαίτερα όταν ο κλαδευτής χρησιμοποιεί σκάλα. Για τους ελαιοκαλλιεργητές που θέλουν να αποφύγουν την ανάβαση σε σκάλα, τα τηλεσκοπικά αλυσοπρίονα είναι μια εξαιρετική λύση. Τα αλυσοπρίονα αυτά επιτρέπουν το κλάδεμα από το έδαφος, προσφέροντας μεγαλύτερη ασφάλεια και ευχρηστία.

Τα πιο συχνά λάθη στο κλάδεμα της ελιάς

1. Κλάδεμα κατά τη συγκομιδή: Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη είναι το κλάδεμα κατά τη διάρκεια της συγκομιδής. Αυτό μπορεί να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες για το δέντρο, διότι διαταράσσει τη φυσική διαδικασία του φυτού. Το κλάδεμα σε αυτήν την περίοδο αφαιρεί ενέργεια από το δέντρο, την οποία το φυτό θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει για την παραγωγή καρπών την επόμενη χρονια. Αντί να ωφελήσει το δέντρο, το κλάδεμα κατά τη συγκομιδή μπορεί να μειώσει τη συνολική του απόδοση και να προκαλέσει στρες στο ελαιόδεντρο. Επίσης υπάρχει ο κίνδυνος επιμόλυνσης των καρπών και του παραγόμενου ελαιολάδου από τα καύσιμα και τα λιπαντικά των εργαλείων. Διαβάστε περισσότερα επ αυτού εδώ.
2. Υπερβολικό κλάδεμα: Η υπερβολική αφαίρεση κλαδιών είναι επίσης ένα συχνό λάθος.  Το υπερβολικό κλάδεμα ενδέχεται να προκαλέσει την ανάπτυξη λαίμαργων βλαστών, οι οποίοι καταναλώνουν την ενέργεια και τους πόρους που θα έπρεπε να κατευθύνονται στην παραγωγή καρπών. Οι λαίμαργοι βλαστοί είναι αδύναμοι και συνήθως μη παραγωγικοί, μειώνοντας την ποιότητα και ποσότητα της συγκομιδής
3. Κλάδεμα σε πυκνοφυτεμένους ελαιώνες: Συγκεκριμένα σε πυκνοφυτεμένους ελαιώνες, το αυστηρό κλάδεμα δεν είναι η καλύτερη λύση για την ενίσχυση του φωτισμού και του αερισμού. Αντί να προσφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, μπορεί να ενισχύσει τη βλάστηση και να οδηγήσει σε μειωμένη καρποφορία. Σε αυτήν την περίπτωση, θα ήταν πιο αποτελεσματικό να εξετάσετε την εκρίζωση μερικών ελαιόδεντρων για να πετύχετε την απαραίτητη αραίωση και να βελτιώσετε τη συνολική παραγωγή
4. Απροσεξία με τις τομές: Η σωστή τεχνική τομής είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία του δέντρου. Όταν κάνετε τομές, είναι σημαντικό να τις πραγματοποιείτε με προσοχή, ώστε να είναι ακριβείς και να γίνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στο σημείο ένωσης των κλάδων. Οι ακριβείς τομές μειώνουν τον κίνδυνο μόλυνσης και καθυστερημένης επούλωσης. Εάν οι τομές γίνονται λάθος ή πολύ μακριά από την ένωση, η πληγή μπορεί να παραμείνει ανοιχτή για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα την είσοδο βακτηρίων και μυκήτων.
5. Απολύμανση εργαλείων: Η χρήση μη καθαρών εργαλείων μπορεί να ενισχύσει τη μετάδοση μυκητολογικών ή βακτηριακών προσβολών, όπως η φυματίωση (Pseudomonas savastanoi pv. savastanoi). Έτσι τα εργαλεία πρέπει να απολυμαίνονται μετά από κάθε χρήση. Ο πιο κοινός τρόπος απολύμανσης είναι η βύθιση των εργαλείων σε οινόπνευμα για 30 δευτερόλεπτα ή ο ψεκασμός των λεπίδων τους με οινόπνευμα. Το ξέπλυμα με νερό δεν είναι απαραίτητο καθώς το οινόπνευμα εξατμίζεται γρήγορα.

Πηγές

• Ποντίκης, Κ. (2020) Ειδική Δενδροκομία Ελαιοκομία, Τόμος Τρίτος. Καθηγητής Δενδροκομίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εκδόσεις: UniBooks, Αθήνα.
• Roussos, P.A. (2020) Olive Training and Pruning. Agricultural University of Athens. olivenews.gr