Η Ευρώπη διανύει τη μεγαλύτερη στρατιωτική και βιομηχανική κινητοποίηση των τελευταίων δεκαετιών. Οι αμυντικές δαπάνες αυξάνονται με ταχύτητα, νέα εργοστάσια ανοίγουν, γραμμές παραγωγής που είχαν εγκαταλειφθεί επανέρχονται σε λειτουργία και οι παραγγελίες για πυρομαχικά, πυροβολικό, τεθωρακισμένα, αντιαεροπορικά συστήματα και drones πολλαπλασιάζονται.

Ωστόσο, σύμφωνα με νέα μελέτη του International Institute for Strategic Studies, η Ευρώπη εξακολουθεί να απέχει αρκετά από το σημείο στο οποίο θα μπορεί να αναλάβει το κύριο βάρος της συμβατικής άμυνάς της χωρίς εκτεταμένη αμερικανική υποστήριξη. Οι αναλυτές του IISS περιγράφουν ουσιαστικά έναν αγώνα δρόμου, όπου από τη μία βρίσκονται η ταχεία αύξηση των στρατιωτικών δαπανών και η αναγέννηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και, από την άλλη, οι ελλείψεις που συσσωρεύτηκαν επί δεκαετίες και οι οποίες δεν μπορούν να καλυφθούν μέσα σε λίγα χρόνια.

Άλμα δαπανών

Οι ευρωπαϊκές χώρες του NATO αναμένεται να δαπανήσουν περίπου 638 δισ. δολάρια για την άμυνα μέσα στο 2026. Σε ονομαστικούς όρους, οι δαπάνες αυτές είναι αυξημένες περισσότερο από 90% σε σχέση με την περίοδο πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Κατά μέσο όρο, το 36,2% των αμυντικών προϋπολογισμών των ευρωπαϊκών χωρών του NATO πηγαίνει πλέον σε επενδύσεις, αγορές εξοπλισμού και έρευνα και ανάπτυξη, έναντι 24,8% το 2020, που σημαίνει ότι μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων χρησιμοποιείται πλέον για τη δημιουργία πραγματικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Μεταξύ 2022 και 2025, οι ευρωπαϊκές χώρες του NATO υπέγραψαν συμβάσεις παραγωγής αμυντικού υλικού συνολικής αξίας άνω των 358 δισ. δολαρίων. Την προηγούμενη τετραετία, από το 2018 έως το 2021, το αντίστοιχο ποσό ήταν λίγο πάνω από 132 δισ. δολάρια, μια αύξηση που φτάνει το 171%.

Στο πυροβολικό η μεταβολή είναι ακόμη μεγαλύτερη. Οι συμβάσεις για την παραγωγή συστημάτων πυροβολικού ξεπέρασαν τα 29 δισ. δολάρια μεταξύ 2022 και 2025, έναντι περίπου 3 δισ. την προηγούμενη τετραετία, με αύξηση 867%. Στην επίγεια αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα οι νέες συμβάσεις ξεπέρασαν τα 51 δισ. δολάρια, παρουσιάζοντας αύξηση 629% σε σχέση με το 2018-2021.

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές αλλαγές αφορά τα βλήματα πυροβολικού των 155 χιλιοστών, ένα από τα σημαντικότερα «μαθήματα» του πολέμου στην Ουκρανία. Πριν από τον Φεβρουάριο του 2022, η ευρωπαϊκή παραγωγική δυνατότητα υπολογιζόταν σε περίπου 300.000-400.000 βλήματα τον χρόνο. Σήμερα πιθανότατα ξεπερνά τα 1,6 εκατ. και, εάν υλοποιηθούν τα υπάρχοντα σχέδια, μπορεί να φτάσει τα 3,5 εκατ. ετησίως μέχρι το τέλος της δεκαετίας.

Αδύναμα σημεία

Οι ερευνητές του IISS σχολιάζουν ότι οι νέες παραγγελίες και οι υψηλότεροι προϋπολογισμοί χρειάζονται χρόνο για να μετατραπούν σε μάχιμες μονάδες, αποθέματα πυρομαχικών και δυνάμεις που μπορούν πραγματικά να αναπτυχθούν σε περίπτωση κρίσης. Η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ελλείψεις σε προσωπικό, πυροβολικό, αεράμυνα, αποθέματα πυρομαχικών, συστήματα αντιμετώπισης drones, μηχανικό, ηλεκτρονικό πόλεμο, διοίκηση και υποστήριξη. Πολλά από τα μεγάλα εξοπλιστικά και στρατιωτικά προγράμματα που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη θα αποδώσουν πλήρως στις αρχές ή ακόμη και στα μέσα της δεκαετίας του 2030.

Έτσι, με τα σημερινά δεδομένα, το ευρωπαϊκό σκέλος του NATO δύσκολα θα μπορεί πριν από το 2030 να αποτελέσει μόνο του τον βασικό κορμό της συμβατικής άμυνας της ηπείρου χωρίς σημαντική υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέχρι τότε, η αμερικανική συμβολή παραμένει κρίσιμη σε τομείς όπως η διοίκηση, οι πληροφορίες, τα πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς, η αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, οι στρατηγικές μεταφορές και τα logistics.

Επίσης, ένας σύγχρονος πόλεμος μεγάλης έντασης απαιτεί τη μεταφορά τεράστιων ποσοτήτων καυσίμων, πυρομαχικών, ανταλλακτικών, τεθωρακισμένων και προσωπικού. Απαιτεί επίσης υποδομές ικανές να λειτουργήσουν υπό συνεχή πίεση. Το NATO εξακολουθεί να έχει ελλείψεις στη διανομή καυσίμων προς την ανατολική πτέρυγα, στις δυνατότητες διακομιδής μεγάλου αριθμού τραυματιών, στις στρατηγικές και τακτικές μεταφορές, στη σιδηροδρομική μεταφορά βαρέων τεθωρακισμένων και στις κινητές γέφυρες, σύμφωνα με το IISS.

Επιπλέον, η εξέλιξη της τεχνολογίας δημιουργεί έναν ακόμη τομέα στον οποίο η Ευρώπη, αν και έχει σημαντικές δυνατότητες, παραμένει εξαρτημένη. Η Ευρώπη εξακολουθεί να βασίζεται ξένους προμηθευτές προηγμένου hardware και κυρίως σε αμερικανικές hyperscalers.

Ο ρόλος της Ελλάδας

Με βάση τη μελέτη του IISS, η Ελλάδα έχει μια ιδιαίτερη θέση στη νέα ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική. Βρίσκεται αφενός μακριά από τη Βαλτική και από τα σημεία όπου το NATO θεωρεί πιθανότερη μια κρίση πολύ μικρής προειδοποίησης, αφετέρου διαθέτει σημαντική χερσαία στρατιωτική ισχύ σε σύγκριση με πολλές μεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες.

Τα στοιχεία του IISS δείχνουν ότι οι ελληνικές χερσαίες δυνάμεις αριθμούν περίπου 93.500 ενεργά στελέχη το 2026. Πρόκειται για αριθμό ελαφρώς υψηλότερο από την Πολωνία, που εμφανίζεται με 92.100, και μεγαλύτερο από το Ηνωμένο Βασίλειο με 85.100 και την Ισπανία με 75.550. Η Τουρκία παραμένει σε εντελώς διαφορετική κλίμακα, με 263.200 ενεργά στελέχη χερσαίων δυνάμεων.

Το ενεργό προσωπικό των ελληνικών χερσαίων δυνάμεων εμφανίζεται αυξημένο κατά 6,9% σε σχέση με το 2011, όταν στο ίδιο διάστημα αρκετοί μεγάλοι ευρωπαϊκοί στρατοί συρρικνώθηκαν σημαντικά. Η Γερμανία κατά 42,4%, η Τουρκία κατά 39,1%, το Ηνωμένο Βασίλειο κατά 20,3% και η Ιταλία κατά 9,8%.

Σε ό,τι αφορά τα βαρέα μέσα, η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα κύριων αρμάτων μάχης στην ευρωπαϊκή πλευρά του NATO, παρότι ο αριθμός τους έχει μειωθεί κατά 15,9% μεταξύ 2011 και 2026.

Στο πυροβολικό και στους πολλαπλούς εκτοξευτές ρουκετών, το IISS καταγράφει για την Ελλάδα αύξηση 7,9% από το 2011 έως το 2026. Τα ελληνικά αποθέματα παραμένουν μεγάλα σε ευρωπαϊκή σύγκριση και, με βάση τα στοιχεία της μελέτης, υπερβαίνουν εκείνα χωρών όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία.

Έτσι, το IISS κατατάσσει την Ελλάδα μαζί με την Ιταλία, την Ισπανία και την Τουρκία στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου που μπορούν να προσφέρουν σημαντική πρόσθετη στρατιωτική «μάζα» και βάθος στη νότια πτέρυγα. Τονίζει, ωστόσο, ότι μεγάλο μέρος αυτών των δυνάμεων βρίσκεται μακριά από τη Βαλτική και τον ευρωπαϊκό Βορρά. Για να αποκτήσουν πραγματική αξία σε μια κρίση στην ανατολική πτέρυγα, πρέπει να μπορούν να μετακινηθούν γρήγορα, να υποστηριχθούν, να ενταχθούν σε κοινή διοίκηση και να φτάσουν εγκαίρως στο πεδίο επιχειρήσεων.

Το IISS δεν παραλείπει να σημειώσει ότι η ελληνική συμβολή περιορίζεται σε έναν βαθμό από τη γεωγραφία, τις εθνικές προτεραιότητες και τις εντάσεις με την Τουρκία. Δεν προχωρά σε αναλυτικότερη εξέταση των ελληνοτουρκικών διαφορών, όμως η επισημαίνει ότι τα νέα σχέδια του NATO απαιτούν μεγαλύτερη επιχειρησιακή συνοχή σε μια περιοχή όπου δύο σημαντικοί σύμμαχοι εξακολουθούν να έχουν σοβαρές μεταξύ τους διαφορές.

Η μονάδα του Λαυρίου

Η μελέτη του IISS κάνε ειδική αναφορά στην κοινοπραξία της Czechoslovak Group με τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα για την επανεκκίνηση της παραγωγής TNT στο Λαύριο, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μέσω του προγράμματος ASAP. Η σημασία του project καταδεικνύεται από το γεγονός ότι, μέχρι το 2022, υπήρχε μόλις ένας παραγωγός TNT στρατιωτικών προδιαγραφών στην ευρωπαϊκή πλευρά του NATO, η πολωνική Nitro-Chem.

Έτσι, η Ελλάδα τοποθετείται στο διεθνές παραγωγικό δίκτυο της Czechoslovak Group μέσω των ΕΑΣ -με δραστηριότητα που εκτείνεται επίσης στην παραγωγή πυρομαχικών για άρματα και πυροβολικό- ως κομμάτι της προσπάθειας της Ευρώπης να δημιουργήσει ασφαλέστερες παραγωγικές αλυσίδες, να περιορίσει κρίσιμες εξαρτήσεις και να αυξήσει την ικανότητά της να παράγει μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης.